Havacılık, uzay ve savunma sanayisi üreticileri için AS9100 havacılık denetimlerinde kalibrasyon zorunlulukları en kritik süreçlerin başında gelir. Bu standart kapsamında RF mikrodalga frekanslarındaki ufacık bir sapma bile havacılık emniyetinde büyük risklere yol açabilir.
AS9100 denetimlerine hazırlanan fabrikaların ve savunma sanayisi tedarikçilerinin en çok zorlandığı, denetçilerin ise en sık majör ve minör uygunsuzluk yazdığı alanların başında Madde 7.1.5: İzleme ve Ölçme Kaynakları gelir. Denetimlerden başarıyla geçmek ve uluslararası havacılık projelerinde kalıcı olmak için kalibrasyon süreçlerinin ve ölçüm izlenebilirliğinin kusursuz bir şekilde yönetilmesi şarttır.
Bu rehberimizde, AS9100 denetimlerinde kalibrasyon zorunluluklarını, ölçüm izlenebilirliğinin nasıl kanıtlanacağını ve denetçilerin en çok dikkat ettiği kritik noktaları detaylarıyla inceliyoruz.
AS9100 standardı, bir ürünün şartlara uygunluğunu doğrulamak için ölçüm cihazları kullanılıyorsa, bu cihazların “amaçlanan amaca uygun” ve “güvenilir” olmasını şart koşar. Standart uyarınca fabrikaların şu süreçleri eksiksiz işletmesi zorunludur:
Havacılık denetimlerinde sadece bir kalibrasyon sertifikasına sahip olmak yeterli değildir. Denetçinin ilk bakacağı unsur “Ölçüm İzlenebilirliği” (Measurement Traceability) zinciridir.
Ölçüm izlenebilirliği; fabrikadaki bir kumpasın, tork anahtarının veya osiloskopun ölçüm sonuçlarının, kesintisiz ve her biri ölçüm belirsizliğine sahip bir karşılaştırmalar zinciriyle uluslararası standartlara (SI – Uluslararası Birimler Sistemi) bağlanabilmesidir. Denetim sırasında izlenebilirliği kanıtlamak için şu evraklar eksiksiz sunulmalıdır:
Savunma ve havacılık denetçilerinin saha turlarında en çok tespit ettiği ve işletmeleri zora sokan kalibrasyon hataları şunlardır:
Bir test cihazının (Örn: RF sinyal jeneratörü veya multimetre) ekranının açılması ve değer göstermesi, onun doğru ölçtüğü anlamına gelmez. Cihazın zamanla yaşlanma veya çevre şartları nedeniyle yaşadığı “sapma (drift)” miktarı, belirsizlik hesabı yapılmış resmi bir kalibrasyon sertifikası ile doğrulanmadığı sürece cihaz denetimde uygunsuzluk yer.
Havacılık standartları, kalibrasyon laboratuvarı tarafından verilen sertifikadaki “Ölçüm Belirsizliği” (Uncertainty) değerlerinin, fabrikanın üretim toleranslarına uygun olup olmadığının kalite mühendisleri tarafından analiz edilmesini bekler. “Sertifikası var, öyleyse sorun yok” yaklaşımı AS9100 denetimlerinde doğrudan minör uygunsuzluk sebebidir.
Mavi yakalı personelin kullandığı tork anahtarlarının, mikrometrelerin veya sıcaklık sensörlerinin üzerindeki kalibrasyon etiketlerinin yıpranmış, okunmaz durumda olması veya süresinin geçmiş olması sahada en çok yakalanan hatadır.
AS9100, özellikle kritik üretim süreçlerinde kalibrasyonun bir adım ötesine geçerek MSA (Measurement Systems Analysis) çalışmalarının yapılmasını talep eder. Sadece cihazın hatası değil; operatörün ve çevre şartlarının da ölçüme kattığı varyasyonun (Gage R&R testleri ile) hesaplanmış olması denetçilerin en çok aradığı kriterlerden biridir.
Denetim günü yaklaşırken süreçlerinizi güvenceye almak için şu adımları takip edin:
1. Tüm cihaz envanterini (Elektriksel, RF Mikrodalga, Boyutsal, Sıcaklık, Basınç, Tork) güncelleyin.
2. Kalibrasyon sürelerinin bitmesine en az 1 ay kalan tüm cihazları laboratuvara gönderin veya yerinde test planı yapın.
3. Kalibrasyon sertifikalarındaki ölçüm belirsizliği değerlerini üretim toleranslarınızla karşılaştırıp onaylayın.
4. Sahadaki tüm cihaz etiketlerinin fiziksel olarak tam, okunur ve güncel olduğunu doğrulayın.
Savunma sanayisi ve havacılık standartlarının getirdiği yüksek teknik sorumlulukların bilinciyle, üretim ve test altyapınızın denetimlerden sıfır hata ile geçmesini sağlıyoruz.
ISO/IEC 17025 Akreditasyonlu firmamız ile ILAC MRA uluslararası kabul görmüş metroloji standartlarına tam uyumlu laboratuvar altyapımızla; RF mikrodalga, elektriksel kalibrasyon, sıcaklık, basınç, boyutsal ve tork alanlarında havacılık sektörünün ihtiyaç duyduğu yüksek hassasiyetli ve izlenebilir test çözümleri sunuyoruz. Laboratuvarımızın teknik kabiliyetleri ve kapsamı hakkında daha fazla bilgi edinmek için Hizmetlerimiz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Kalite yönetimi güncellemeleri ve teknik içerikler için Blog sayfamızı takip ederek güncel kalabilirsiniz.
AS9100 denetim süreçleriniz, envanter planlaması ve yerinde kalibrasyon çözümlerimiz için Bize Ulaşın sayfası üzerinden bizimle iletişime geçin.